Η ατμάμαξα που μετέφερε το φως (1953–1987)

Μια μηχανή. Μια εποχή. Μια ιστορία που συνεχίζει να ζει.

Στην αυγή της βιομηχανικής εποχής, ο άνθρωπος «τιθάσευσε» τον ατμό κατασκευάζοντας την πρώτη ατμάμαξα – ένα τεχνολογικό θαύμα που από το 1830 κυριάρχησε στις μεταφορές και έθεσε σε κίνηση την πρόοδο.

Ακόμα και σήμερα, στην εποχή της ηλεκτροκίνησης και των τρένων υψηλών ταχυτήτων, η ατμάμαξα εξακολουθεί να συγκινεί. Υμνήθηκε στη λογοτεχνία, απαθανατίστηκε στην τέχνη, έγινε σύμβολο περιπέτειας στον κινηματογράφο και το πρώτο αγαπημένο παιχνίδι πολλών παιδιών. Όταν φέρνουμε στο μυαλό μας τον σιδηρόδρομο, σχεδόν ενστικτωδώς τον φανταζόμαστε με μια ατμάμαξα να σφυρίζει πάνω στις ράγες — να μας ταξιδεύει σε μια ρομαντική, αξέχαστη εποχή: την εποχή του ατμού.

Η ατμάμαξα του Λιγνιτωρυχείου Αλιβερίου δεν είναι απλώς μια μηχανή που συντηρήθηκε και καλλωπίστηκε για να στολίσει μια γωνιά της πόλης. Είναι ένα ζωντανό τεκμήριο της βιομηχανικής ιστορίας του Αλιβερίου και της Ελλάδας.

Κατασκευάστηκε το 1952 στη Γερμανία από την ιστορική Arnold Jung Lokomotivfabrik και τέθηκε σε λειτουργία έναν χρόνο αργότερα, το 1953, ταυτόχρονα με την έναρξη εξόρυξης λιγνίτη από τις υπόγειες στοές του Λιγνιτωρυχείου Αλιβερίου.

Ειδικότερα, τον Ιούνιο του 1953 άρχισε η λειτουργία του πρώτου σύγχρονου Ατμοηλεκτρικού Σταθμού της ΔΕΗ στον Κάραβο Αλιβερίου. Το πρώτο Λιγνιτωρυχείο της ΔΕΗ, με την βοήθεια αυτής της ατμάμαξας, προμήθευε καθημερινά με λιγνίτη τις εστίες παραγωγής ατμού στους λέβητες του ΑΗΣ Αλιβερίου.

Ο εκπολιτισμός και ο εξηλεκτρισμός της χώρας ξεκινάει, τροφοδοτώντας με ηλεκτρική ενέργεια βιομηχανίες, εργοστάσια, συγκοινωνίες, καταστήματα και νοικοκυριά, ενώ το Αλιβέρι επί 35 χρόνια -έως το 1988 που έκλεισε το Λιγνιτωρυχείο- υπήρξε κέντρο οικονομικής ανάπτυξης και εξέλιξης για τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής.

Ξεχώρισε για την τεχνολογική της αρτιότητα. Διέθετε σύστημα φρένων με αμμοδοχεία, που εξασφάλιζε σταθερή πρόσφυση στις κατηφόρες, ακόμη και όταν ήταν φορτωμένη. Η ΔΕΗ διέθετε τρεις τέτοιες ατμάμαξες.

Η ατμάμαξα αυτή αποσύρθηκε το 1987. Για πάνω από τρεις δεκαετίες επιτελούσε έναν κρίσιμο ρόλο: μετέφερε λιγνίτη από το Λιγνιτωρυχείο Αλιβερίου προς τον ΑΗΣ και στην επιστροφή μετέφερε τέφρα στην Καθούμενη. 

Η απόσυρσή της ήρθε φυσικά. Η εξέλιξη της τεχνολογίας, η ηλικία, αλλά και οι σπίθες από την καπνοδόχο που προκαλούσαν πυρκαγιές στα χωράφια, επέβαλαν το τέλος της λειτουργίας της. Κι όμως, άφησε πίσω της ανεξίτηλο αποτύπωμα. Σφράγισε μια ολόκληρη εποχή για την τοπική ενεργειακή και τεχνολογική ιστορία.

Η απόφαση να δεσπόζει πλέον στη διασταύρωση του περιφερειακού δρόμου προς Κάραβο, όπου θα τοποθετηθεί σύντομα, αποτελεί έναν φόρο τιμή στην ενεργειακή και βιομηχανική ιστορία του Αλιβερίου. Είναι μια μηχανή-σύμβολο, αφιερωμένη σε όλους εκείνους τους τεχνικούς και χειριστές που, με δεξιοτεχνία, ευθύνη και αφοσίωση, κράτησαν ζωντανή την καρδιά του εργοστασίου.